Oops! It appears that you have disabled your Javascript. In order for you to see this page as it is meant to appear, we ask that you please re-enable your Javascript!
Duhovnost

Freska Beli Andjeo iz Mileševe – The White Angel from Mileseve

Beli andjeo iz Mileševa


BELI ANDJEO BLAGOVESTITELJ

Beli Andjeo je čuvena freska iz manastira Mileševo – Arhangel Gavrilo Blagovestitelj na Hristovom grobu

 

„Gledanje Belog Andjela ravno je molitvi” Sveti Vladika Nikolaj Velimirović.

Beli Andjeo iz Milešava
Beli Andjeo iz Milešava

Šest kilometara  jugoistočno od Prijepolja, u trouglu između reke Mileševke, rečice Kosaćanke i  podnožja krečnjačkog masiva Titerovac, nalazi se srednjovekovni manastir  Mileševa – hram Svetog Spasa. Manastir je zadužbina srpskog kralja Vladislava  Nemanjića, podignut između 1218. i 1219. godine.

Kroz istoriju, manastir  je imao izuzetan značaj u kulturnoj i nacionalnoj istoriji Srba i srpskog  naroda. Najznačajniji datum u istoriji manastira Mileševe je 1237. godina kada  je kralj Vladislav preneo iz Trnova (Bugarska) telo svoga strica arhiepiskopa  Save (Svetog Save) u manastir. Zbog svečeva tela i značaja koji je imao tokom  srednjeg veka, u hijerarhiji manastira Srbije, manastir Mileševa zauzima drugo  mesto, odmah posle Studenice, i u srpskim srednjovekovnim sačuvanim izvorima  pominje se kao „veliki manastir“ i kao manastir Svetog Save.

Manastir Mileševa kod Prijepolja Beli Andjeo Freska i slika
Manastir Mileševa kod Prijepolja

Manastir Mileševa je jedan od najznačajnijih srpskih manastira poznat kao grobno mesto svetog Save i čuven po svojoj fresci Beli Andjeo, koja je strane putopisce XIX veka primorala na toliko divljenje, da joj, prema rečima jednog od njih, ni Đoto nije ravan.

Beli andjeo je deo kompozicije Mironosnice na Hristovom grobu iz crkve Vaznesenja Hristovog manastira Mileševa i spada u najpoznatije freske Srbije ali se ubraja i u velike domete evropskog slikarstva. Smatra se jednim od najlepših radova srpske i evropske umetnosti srednjeg veka.

Na slici je predstavljen anđeo obučen u beo hiton koji sedi na kamenu i mironosicama rukom pokazuje mesto Hristovog vaskrsnuća, odnosno njegov prazan grob. Rađen je slobodnim, širokim potezima i odlikuje se monumentalnošću i visokom plastikom u modeliranju. Freska se nalazi na južnom zidu zapadnog traveja i nastala u 13. veku kao rad nepoznatih autora Grka, školovanih u Carigradu, Nikeji i Solunu.

U 16. veku je preko nje naslikana druga freska pa je Beli Anđeo bio sakriven sve do 20. veka kada je ova crkva restaurirana i gornja slika uklonjena.

 

Slika i fotografija Beli Andjeo na Hristovom grobu

Vrhunska kopija restauratora i rad akademske slikarke Katice Češljar Mirković

Beli Andjeo freska slika fotografija - naslikala Kaća Češljar Mirković
Beli Andjeo kopija freske – naslikala akademski slikar Katica Češljar Mirković

Prvi satelitski prenos video signala 1963. između Evrope i Severne Amerike sadržao je sliku Belog anđela iz Mileševe među prvim kadrovima koji su predstavljali pozdrav Evropljana prema Amerikancima. Nešto kasnije, isti signal je bio poslat u svemir prema mogućim vanzemaljskim oblicima života. Beli anđeo je odabran i za ovu priliku jer je postao širom sveta prepoznat kao simbol svekolikog mira. Prelepi anđeo odeven u beo hiton, raširenih krila, sedi na velikom kamenu i vanvremenskom smirenošću nebeskog bića i glasnika svevečne istine o Hristovom vaskrsenju pokazuje na prazan Hristov grob usplahirenim ženama koje su stigle da bi mirom prelile humku.

Vaskrsenje Hristovo je u hrišćanskom učenju preduslov za buduće vaskrsenje svih pravednika, pa su pogledi vernika uvek okretani slikama vere u spasenje. Mileševski slikar je na slici Belog anđela na Hristovom grobu ostvario toliki stepen lepote umetničkog dela da on u isto vreme pobuđuje divljenje, savršenstvo i istinsku nadu.

Pored toga u manastiru se nalazi i freska Svetog Save za koju se smatra da je njegov najrealniji prikaz.

Manastir se danas nalazi pod zaštitom UNESKO-a kao deo svetske kulturne baštine.

. . .

Šta radi i gde sedi Beli Andjeo?

Izvod iz naučne studije o fresci Beli Andjeo

Beli anđeo je deo veće kompozicije, Mironosice na grobu Hristovom, naslikane fresko- tehnikom, u naosu na južnom zidu zapadnog traveja glavne crkve manastira Mileševe, u 13. veku. Sledeći ikonografska pravila, živopisac je na slici prikazao događaj zabeležen u Svetom pismu, kojim se opisuje dolazak žena mironosica na Hristov grob u nedelju ujutru, posle događaja Raspeća, da bi po jevrejskom običaju njegovo telo pomazale mirom. Tamo, međutim, one nailaze na razvaljen ulaz u grobnicu, a ušavši unutra i videvši samo posmrtne povoje kojima je telo „pokojnika„ bilo umotano, sreću se sa anđelom u belim haljinama koji im saopštava radosnu vest o Vaskrsenju. (Mat. 28, 1-7; Jov. 20, 11-18).

Shodno ovome, u okviru kompozicije mileševskog slikara prikazane su dve žene mironosice, Beli anđeo koji sedi, ili s obzirom na raširena krila lebdi iznad mermerne grobne ploče i rukom pokazuje u grob u kome se nalaze posmrtni povoji. U desnoj ruci on drži štap, a preko haljine, na ramenu leve ruke, nalazi se ukrasna traka, mada se može naći i tumačenje po kome traka simbolizuje njegov čin. Ispod njega naslikani su i usnuli vojnici koji su čuvali grobnicu da bi sprečili Hristove učenike da tajno odnesu telo i time njegovu posmrtnu slavu učine većom od one koju je za svog zemaljskog života stekao (Mat. 27, 63-66).

Sudeći po pravoslavnom predanju i učenju o bestelesnim silama, „Beli anđeo“ ne predstavlja neku posebnu vrstu anđeoskih bića ili poseban čin ove „nebeske vojske“. S obzirom na ulogu koju ima u priči čiji je sadržaj prikazan na fresci koju analiziramo Beli anđeo je -u stvari- Arhanđel Gavrilo, koji svoj zadatak vesnika Božijih tajni obavlja i ovde, objavljujući svetu Hristovo Vaskrsenje.

Bela odeća, odnosno haljine u kojima je prikazan, ne predstavljaju njegovo „svakodnevno“ nego upravo svečano ruho, čija boja simboliše svetlost i radost Vaskrsenja i koja je naznačena u navedenim delovima jevanđelja. U svim drugim situacijama (na primer, kompozicija Sabor arhanđela, kao i Blagovesti) ovaj Arhanđel se slika potpuno drugačije: u obojenim haljinama, sa jasnim oznakama svog anđeoskog čina koji ga razlikuje od drugih bestelesnih sila u ovoj, nebeskoj hijerarhiji.

Mileševske Mironosice na grobu su, uprkos burnim istorijskim dešavanjima, u miru svedočile o centralnom događaju hrišćanske vere – Vaskrsenju sve do 17. veka, kada je stari živopis, zbog oštećenja, prekriven novim freskama. Iako u likovnom smislu daleko ispod nivoa mileševskog slikarstva 13. veka, novi sloj fresaka odigrao je značajnu ulogu u zaštiti starih kompozicija od propadanja i namernog uništavanja.

Svetozar Radojčić  u navođenoj studiji kaže da je svoju noviju istoriju Mileševa počela krajem 19. veka kao umetnički spomenik, a ovome se može dodati da joj je ovaj epitet, kao i većini starih crkava i manastira u Srbiji, pripisivan kao primarni sve do poslednjih decenija 20. veka. Tretiranje verskih hramova i sakralne umetnosti isključivo kao spomenika kulture i istorije nalazi se i u osnovi stvaranja tradicije Belog anđela.

Novi slojevi mileševskog živopisa uništeni su u požaru, nakon čega su se pred očima sveta ponovo pojavila dela starih majstora. Osamdesetih godina 19. veka o ovom majstorstvu je posvedočio engleski arheolog Artur Evans, objavivši u listu Mančester Gardijan da „ništa što je stvorio Đoto ne premašuje lepotom Anđela iz srpske kraljevske zadužbine, manastira Mileševe“.

Aleksandar Pavićević

12 komentara

  • Negde polovinom 90-ih zamolio sam svoju komšinicu i prijateljicu slikarku, rastauratora i ikonopisca Katicu Češljar da mi naslika fresku Belog Andjela u originalnoj veličini, dimenzija 1,80 x 1,40, jer sam želeo da se na slici vidi u potunosti Sveti arhangel Gavrilo, andjeo raširenih krila i sveti pokrov koji nos dušu isusa Hrista (na ovoj slici na postu se pokrov ne vidi).

    G-dja Kaća je inače radila na restauraciji freski u manastiru Mileševo, i negde od tog vremena je manje slikala a više oslikavala freske i ikone, i to sa fantastičnom energijom, pedantnoščću i dušom. Ceo njen stan je bio hram naših najpoznatijih fresaka i ikona u prirodnoj veličini.

    G-dja Kaća je sa puno ljubavi i entuzijazma naslikala Belog Andjela, tačku po tačku, sa bojama nalik onim iz srednjeg veka (jaje, minerali, itd) i sa sve oštećenjima koji postoje na originalu.

    S ponosom mogu reći da imam u svom posedu izuzetnu sliku – fresku, vrlo blisku originalu po svim parametrima. Tu veličinu freske do sada nisam video, kao ni takav stepen autentičnosti, a posebno taj duh čistote i izvušenosti koji je g-dja Kaća svojim majstorstvom i ljubavlju unela u nju. Ko je bio kod nas kući, mogao se i sam uveriti u ovo što pišem.

    Od tada, u našoj kući teče neprekidna molitva a da je mi do današnjeg dana nismo bili svesni 🙂

  • Freska je cudesna i stranci se sokiraju kada cuju da je iz Srbije. Nikoga ne ostavlja ravnodusnim. To ne mogu ni Leonardova ili Mikendjalova dela da ostvare.
    Blago nama.

  • Samo je gledam …

    … sve ostalo ti se negde samo kaze.

    Samo kada bi nasi sugradjani imali vremena i strpljenja da je gledaju i cute, mnogo toga bi im se kazalo, mnogo toga pametnijeg i smisljenijeg od javnih servisa, otvorenih televizija i slicnih sprava i demagogija napravljenih da nam artificiliziraju zivot.

  • Freska je nastala u Srbiji ali od Grka ikonopisca. Kao kad bi Leonardo naslikao u Beogradu nesto, to ne bi bilo srpsko nego Leonardovo.
    Druga je stvar sto je ova prelepa freska data Srbima, to su Bozije odluke i sreca za vas narod ako to prepoznajete.

  • Ja se naježim. Svaki put kada Beli anđeo iskrsne pred mojim pogledom, makar i na ekranu monitora.
    Ali nikada neću zaboraviti taj „susret uživo“ u manastiru u dolini reke Mileševke. Nakon 17 kilometara puta kroz kanjon, čiju su stazu trasirali poslednji put vojnici JNA četrdesetih godina dvadesetog veka, puta koji se često prekida i zahteva silazak do reke i prelazak na drugu stranu, sa rancem na ledjima, zidovi kanjona se odjednom razmiču da puste svetlo unutra, zelen livada i obrise manastira u oči. Tu smo. Brzo ostavljamo težak teret i odmah ulazimo unutra. Gde, oči lutaju svodom i zidovima, dok konačno ne ugledaju, (ne)očekivano visoko na jednom zidu, Belog anđela; i u tom trenutku, sve ono što sam čula, čitala ili znala do tada o Anđelu – pada u vodu. Bivate preplavljeni samo vašim, duboko ličnim i jedinstvenim, utiskom pri takvom susretu. Koji se ne zaboravlja. Nikad.

    @Zovko: poštovani gospodine/gospođice, primećujem u Vašem kratkom tekstu jednu vrstu zajedljivosti kojoj ne mislim da je tu mesto. Postoji nešto što se zove kolektivno nasleđe jednog naroda, i u šta ovo jedinstveno delo svakako spada; kod takvih dela, pitanje autorstva, iako istina važno, nije u prvom planu. Ono što jeste u prvom planu je da takvo delo taj narod, (Srbi, u ovom slučaju) kao što i Vi kažete, ume da prepozna, poštuje i čuva. Pročitajte „Kalenić“ od Vaska Pope i mislim da ćete razumeti ono što sam htela da kažem. Pozdravljam Vas.

  • ANA GARDENIJA RODJENA 02.08.1982.GODINE RODJENA U VOZU.MOJI RODITELJI SU POGINULI U VOZU.
    ZAVRSILA ZA ISTRAZNU SUDINICU EVROPSKE UNIJE,POSLE DOBRODELNIH DELA UCINJENIH CELOM SVETU ZAPALJENA NA BORSKOM ODZAKU ZATOSTO NIJE VOLELA CRNU MAGIJU,LOPOVLUK,DROGU,SILOVANJE MALOLETNE DECE.BILA JE PROTIV PSOVKI,KLEVETE I UDAJE ILI ZENIDBE PRE VREMENA.

  • kada je uspostavljen satelitski signal izmedju Evrope i Amerieke prva slika koja je poslata bila je slika BELOG ANDJELA kao test signal …

  • Kada ce se Srbi prestati cuditi, kako to drugi nisu znali o nama,nasem poreklu,trajanju,vrednostima?
    Za to su iskljucivo zasluzni njihovi ocevi,dedovi,pradedovi,koji nisu prosto pricali o sebi,poreklu,trajanju,nego su samo gledali da nadju sebi utociste u nekim svetovima,a iza sebe su ostavili sva blaga koja su posejali njihovi pretci.
    Tome je doprinela i era komunizma koja je tek dotukla i to malo duse koja je ostala u srpskom rodu posle bezbroj stradanja od kojekoga boreci se za goli opstanak.
    A tek danasnji nazovimo ih dusebriznici srpskog roda se toliko trude da nastave tu tradiciju zatrpavanja srpske kulture i bica zarad sopstvenih sitnih interesa.
    Zato,PRAVI SRBI,PRAVI HRISCANI,pricajte o sebi,o svom rodu,informisite se o svom poreklu i desavanjima,kao papagaji pricajte,slusali vas drugi ili ne,ne sekirajte se,mora tim slusaocima uci bar malo od sve te price u te njihove prazne glave,pa se njihovi potomci nece cudom cuditi odkud jedan Beli Andjeo u Srpskoj basti,to je pecat naseg postojanja i trajanja.
    SACUVAJMO OVO MALO BLAGA STO SU NASI PRECI OSTAVILI NAMA NA CUVANJE!!!!

Ostavite komentar