Oops! It appears that you have disabled your Javascript. In order for you to see this page as it is meant to appear, we ask that you please re-enable your Javascript!
Kultura

„Oj Užice, mali Carigrade“ – lepota grada opevana u devet stihova

O GRADU DOSTOJNOM CARIGRADSKOG SJAJA

„Oj Užice, mali Carigrade“ je kratka pesma, inače vrlo poznata i često pevana u narodu, a do sada uglavnom nije analizirana niti detaljnije proučavana. Poput mnogih drugih narodnih pesama u kojima se peva o gradovima, i u „Pjesmi Užičkoj“ reč je o gradu Užicu.

 

Lirsku narodnu pesmu „Pjesma Užička“ Vuk Karadžić je objavio u prvoj knjizi tzv. bečkog izdanja iz 1841. godine. Pesma sadrži samo devet stihova:

užice

Oj Užice, mali Carigrade!

Dok bijaše, dobro ti bijaše!

Kroza te se proći ne mogaše

Od ćošaka i od ćepenaka,

Od dućana i od bazerđana,

Od momaka i od đevojaka,

Od zumbula i od karanfila,

A od kad te baše osvojiše,

Sve se pušiš kan’da šljive sušiš.

Ovakvih pesama kao što je ova o Užicu ima i o drugim gradovima, npr. o Beogradu, Smederevu, Šapcu, Budimu, Banja Luci, Mostaru, Sarajevu, Travniku…

U prvoj strofi „Pjesme Užičke“ Užice se naziva „mali Carigrad“, jer je daleki carski grad bio u narodu i u njegovoj pesmi oličenje veličine, moći, bogatstva, sjaja i nedostižne prestoničke lepote.

U pesmi se daje slika grada i njegove ekonomske moći u jednom periodu četiristogodišnje turske uprave. Po pojedinostima koje se u pesmi sreću vidi se da je ona ispevana u orijentalnoj (muslimanskoj) sredini.

Reč je o gradu punom ćošaka, ćepenaka, dućana, bazerđana, zumbula i karanfila. U ovom smislu nije bez značaja ni podatak da je melodiju pesme „Oj, Užice, mali Carigrade“ etnomuzikolog i kompozitor Đorđe Karaklajić zapisao po pevanju Sulejmana Cakića iz Bosanskog Šamca, poznatog interpretatora Radio Beograda između dva svetska rata. Cakić je pesmu čuo od svoga dede, koji je živeo u Užicu i iselio se u Šamac u drugoj polovini 19. veka.

Više konkretnih podataka o ekonomskim prilikama Užica iz 18. i 19. veka daju u svojim radovima istoričari Stevan Ignjić i Olga Zirojević.

Koje vreme je u pesmi opevano? To je period razvoja grada u 18. veku kada je Užice, posle Beograda, bilo ponajveći grad u Srbiji. Olga Zirojević navodi podatke koje je ostavio austrijski oficir Jovan Peretić da je Užice imalo 2.900 kuća i “u gradu 12000 ljudi sposobnih za borbu”. Prema Peretićevim podacima, Užice je imalo 1.400 dućana, a bilo je trgovaca iz Persije, Male Azije i drugih dalekih zemalja i krajeva. U Užicu su, pored Turaka i Srba, živeli i Grci, Persijanci i Jermeni.

Užički sahtijan (sanduk u koji se stavlja devojačko mirazno ruho) prodavan je u Dubrovniku i Carigradu.

U„Pjesmi Užičkoj“ pominju se zumbuli i karanfili što svedoči o arhitektonskoj urbanoj uređenosti turskog Užica i njegovim privatnim i javnim vrtovima. O svemu tom je još u 17. veku, naravno uz dosta uobičajenih preterivanja, pisao poznati turski putopisac Evlija Čelebija.

U dva poslednja podsmešljiva stiha na kraju ove pesme sreće se obrt:

„A otkad te baše osvojiše,

Sve se pušiš kan’da šljive sušiš!“

Izvesno je da su ovi stihovi uticali na to da Vuk ovu pesmu svrsta u “različne ženske pjesme” među kojima ima mnogo šaljivih.

Inače, navedeni stihovi imaju uporište u istorijskim događajima u Užicu 19. veka. Tokom Prvog i Drugog srpskog ustanka Užice je više puta gorelo. Vuk je zapisao da se ovaj grad “svako 10 godina pali i ara”.

Moguće je da je na nastanak ova dva poslednja stiha uticalo i stanje u Užicu u vreme Prvog srpskog ustanka. Uz Karađorđev ustanak u Užice su pristigli Omer-aga iz Niša i Fočić Osman-aga i Bego Novljanin iz Bosne sa “jabanskom vojskom”. Oni su uneli nemir u tadašnje Užice, izazivali su sukobe sa rajom. Tada se (1805. godine) dogodio požar i srpsko osvajanje Užica, koje je opisao i prota Matija u svojim “Memoarima”.

Iz knjige “Uzimanje Užica 1805 – 1807” Ratomira Cvijetića

Ostavite komentar

Ostavite komentar

https://www.bastabalkana.com/wp-content/uploads/2019/04/Dr-Milena-Šćepanović-proktolog-hirurg-ordinacija-Proktomed.jpg
Golden Sweden Bitter GIF baner 336x280