Kako pluća čiste vazduh koji udišemo

SLOŽEN PROCES FILTRACIJE

Pluća nisu samo organ u koji vazduh ulazi i iz kojeg izlazi. Čitav disajni sistem neprestano filtrira vazduh koji udišemo.

Sa svakim udahom u pluća ne ulazi samo kiseonik. Vazduh koji udišemo sadrži i prašinu, sitne čestice, polen, mikroorganizme i druge materije iz spoljašnje sredine. Ipak, najveći deo njih ne stiže duboko u pluća.

Disajni sistem ima sopstveni višeslojni mehanizam zaštite koji neprestano filtrira, zadržava i izbacuje ono što organizmu nije potrebno.

Prva zaštita počinje u nosu

Nos je mnogo više od prolaza kroz koji vazduh ulazi u organizam.

Dlačice u nosnim šupljinama zadržavaju krupnije čestice prašine i druge nečistoće. Istovremeno, unutrašnjost nosa prekrivena je sluzokožom koja vlaži vazduh i omogućava da se za nju zalepe sitnije čestice.

Zato se deo onoga što udahnemo zadržava već pre nego što vazduh uopšte stigne do pluća.

Ako nešto iritira sluzokožu, može uslediti kijanje. To je još jedan način na koji telo pokušava da brzo izbaci neželjene čestice iz disajnih puteva.

Sluz hvata ono što prođe dalje

Disajni putevi obloženi su slojem sluzi. Ona može delovati kao jednostavna vlažna površina, ali ima veoma važnu zaštitnu funkciju.

Čestice prašine, polen i pojedini mikroorganizmi mogu da se zalepe za sluz umesto da nastave put prema dubljim delovima pluća.

Na taj način sluz predstavlja neku vrstu lepljivog filtera kroz koji vazduh prolazi.

Ali tu posao ne završava.

Sitne treplje neprestano pomeraju sluz

Ćelije disajnih puteva imaju sitne strukture nalik dlačicama, koje se nazivaju cilije. One se ritmično pokreću i usmeravaju sluz zajedno sa zarobljenim česticama prema ždrelu.

Ovaj proces odvija se neprekidno, čak i dok spavamo.

Kada sluz stigne do ždrela, možemo je progutati, nakon čega se materijal koji je u njoj zarobljen uglavnom razgrađuje u digestivnom sistemu. Deo se može izbaciti i kašljanjem.

Zbog toga se ovaj mehanizam često opisuje kao mukocilijarni transport.

Kašalj je dodatni način čišćenja

Ako nešto prodre dublje u disajne puteve i nadraži ih, organizam može pokrenuti kašalj.

Kašalj predstavlja snažan zaštitni refleks. Naglo izbacivanje vazduha može pomoći da se sluz i iritirajuće čestice pomere iz disajnih puteva.

Zato kašalj, iako neprijatan, često zapravo predstavlja pokušaj organizma da očisti ono što ne bi trebalo da ostane u disajnom sistemu.

Šta ako čestice ipak stignu do pluća?

Najsitnije čestice mogu dospeti veoma duboko, sve do alveola – sićušnih struktura u kojima se odvija razmena gasova između vazduha i krvi.

Tu važnu ulogu imaju ćelije imunskog sistema koje se nazivaju alveolarni makrofagi.

One mogu prepoznati i „progutati“ različite čestice i mikroorganizme koji dospeju u ovaj deo pluća. Na taj način predstavljaju jednu od poslednjih linija odbrane disajnog sistema.

Zašto pušenje otežava prirodno čišćenje?

Dim cigareta sadrži veliki broj nadražujućih i štetnih materija koje mogu oštetiti sluzokožu i cilije disajnih puteva.

Kada njihov rad bude poremećen, sluz i čestice teže se pomeraju prema ždrelu. To može doprineti njihovom zadržavanju u disajnim putevima i pojačati kašalj i stvaranje sluzi.

Zbog toga dugotrajno izlaganje duvanskom dimu ne opterećuje samo pluća direktno, već može narušiti i njihove prirodne mehanizme čišćenja.

Pluća se ne „peru“ sama od sebe

Često se govori o „detoksikaciji pluća“ ili posebnim postupcima kojima se pluća navodno mogu očistiti za nekoliko dana.

U stvarnosti, pluća već imaju veoma efikasan sistem čišćenja. Najvažnije je smanjiti izloženost štetnim materijama i omogućiti organizmu da koristi sopstvene zaštitne mehanizme.

Prestanak pušenja je, na primer, važan jer omogućava da se vremenom popravi funkcija cilija i smanji izloženost pluća štetnim materijama.