UČEŠĆE U EVHARISTIJI
Život i delo oca Nikolaja Afanasjeva predstavljaju ključni vesnik doživljaja tajne Crkve i evharistijskog sabranja kao suštine pravoslavne vere.
Otac Nikolaj Afanasjev (1893–1966) jedan je od najznačajnijih pravoslavnih teologa dvadesetog veka i pripada plejadi velikih bogoslova koji su zaslužni za obnovu liturgijskog života pravoslavnih naroda.
Poznat po „evharistijskoj eklisiologiji“, Afanasjev će u sveotačkom duhu aktuelizovati pitanje: šta nas to čini Crkvom ili, pak, kako se Crkva aktuelizuje u ovom veku; drugim rečima: kako svako od nas može postati član Tela Hristovog?
Ovim i drugim pitanjima, otac Nikolaj se bavio u seriji studija, eseja i knjiga od kojih su najznačajnije Crkva Duha Svetog i Trpeza Gospodnja. Za njega je otac Aleksandar Šmeman rekao: „Stvaralaštvo Nikolaja Afanasjeva i njegova dela ne proizilaze iz naučne problematike, nego prvenstveno iz ličnog opita. Veći deo svoga života Afanasjev je služio Crkvi kao sveštenik, predavač, pastir i bogolog. Sve vreme od kako je počeo da stvara i da piše, njega je zaokupljala jedna misao, to je pitanje Evharistije – Crkve – zajednice – sabornosti.“
Ogroman doprinos oca Nikolaja leži u činjenici da je on artikulisao viđenje Crkve u svetlu Svete Liturgije (Svete Evharistije), dakle, u svetlu konkretnog događaja. On polazi od Trpeze Gospodnje i iz tog događaja izvodi konkretne konsekvence i kad je u pitanju učestvovanje u liturgijskom sabranju, a koje predstavlja projavu Crkve sada i ovde. Podvlačimo da je Afanasjev akcenat stavio na učešće, a to se naročito odnosi na laike, na narod Božiji. Za Afanasjeva, pitanje učešća u Liturgiji jeste egzistencijalno pitanje.
Da bi što bolje približio važnost učešća u liturgijskom sabranju, Afanasjev polazi od novozavetnih primera, zatim dela Svetih otaca ranog perioda, poput Svetog Ignjatija Antiohijskog, Svetog Justina filosofa, Svetog Kiprijana i drugih, koji su ostavili svedočanstvo o tome šta je Liturgija značila za tadašnjeg čoveka; a to je događaj u kome se ostvaruje naše jedinstvo sa Hristom. Episkop Georgije Vagner navodi da je u jednom razgovoru, na pitanje šta je to Crkva, otac Nikolaj odgovorio: „Tajna Večera.“
Kako je otac Nikolaj istakao: „glavni defekt našeg liturgijskog života sastoji se u davanju većeg značaja slučajno ili namerno pridošlim osobenostima naših liturgijskih činova negoli njihovoj suštini. Osnovni principi učenja o Evharistiji u njima su dovoljno jasni. Priroda Evharistije je u njima potpuno sačuvana“, i dodaje, „stoga se naš zadatak ne sastoji samo u izvesnoj promeni našeg liturgijskog života, nego i u upoznavanju istinske prirode Evharistije.“ Afanasjev pritom naglašava da njegovo nezadovoljstvo nije toliko izazvano manjkavošću i nedostacima savremene liturgijske prakse, koliko činjenicom da smo izgubili predstavu o smislu onoga što se dešava na Liturgiji.
U odnosu na do tada preovladavajuća mišljenja, da je Evharistija jedna od nekoliko Svetih tajni, Afanasjev u kontekstu evharistijske eklisiologije izdvaja Evharistiju, i ukazuje na njenu nesvodljivost na broj ili poređenje sa drugim tajnama ili sveštenodejstvima Crkve. On navodi: „Evharistija je Tajna nad tajnama, ali ona nije centralna Tajna Crkve, nego je Tajna Crkve. Za prvobitnu i drevnu sвест, život, delatnost i služenje svakog člana Crkve nalazili su svoj izraz kroz učešće u Evharistijskom sabranju… pošto je Evharistijsko sabranje izraz Crkve u svoj njenoj punoći. Crkva je tamo gde postoji Evharistijsko sabranje, pošto je Crkva tamo gde je Hristos, a Hristos prisustvuje u punoći svog bogovečanskog tela u Evharistiji. Prisustvo Hristovo u Evharistiji jeste Njegov povratak u Duhu, kao anticipiranje Njegovog Drugog Dolaska. U Evharistiji On je dolazio, dolazi i doći će. Prošlost, sadašnjost i krajnja budućnost sjedinjuju se, formirajući punoću Crkve u njenom jedinstvu i njeno jedinstvo u punoći.“
Ključno obeležje evharistijskog sabranja jeste sasluživanje svih, tj. onih koji su kršteni, sa predstojateljem tokom sabranja. N. Afanasjev koristi veliki broj termina da bi opisao značenje pojma sasluživanje, kao način zajedničkog učešća u Liturgiji svih koji su kršteni. On je zasnovao ideju o sasluživanju na činjenici da se život rane Crkve temeljio na služenju svih koji su kršteni, koje se ogledalo u aktivnom učestvovanju u Evharistiji svih prisutnih.
Ispunjenjem proroštva u Dvoru apostolskim (Dap. 2:17), svi su primili dar „carskog sveštenstva“ u tajni Krštenja. N. Afanasjev krštenje naziva „rukopoloženje“ u laički čin za služenje Bogu u Crkvi. On koristi termin „laik“ za označavanje svih onih koji nisu klirici, a koji su krštenjem postali saslužitelji i aktivni učesnici na liturgijskom sabranju. Stoga otac Nikolaj naglašava da na Liturgiji nema posmatrača, nego učesnika.
Navesti najbitnije aspekte bogoslovlja oca Nikolaja u kratkim crtama jeste skoro nemoguće. Zato je u ovom izlaganju istaknut jedan od važnijih, ali za svakog pravoslavnog hrišćanina najvažniji aspekt, a to je učestvovanje u Liturgiji. Ono podrazumeva da se život u Hristu projavljuje kroz konkretni događaj, koji je organski povezan sa zajednicom. Upravo zato se Afanasjev često poziva na iskustva novozavetnih pisaca i Svetih otaca, koji su svedočili o značaju Liturgije i o onome što se na njoj zbiva.
Leave A Comment